Czy, aby poczuć się dobrze wystarczy „pójść pobiegać”?

Czym jest

Depresja, czyli to, co w medycynie określa się jako Major Depressive Disorder, nie jest zwykłym „gorszym dniem”, który mija po spacerze, czy dłuższym śnie. To stan, który najczęściej wiąże się z długotrwałym poczuciem smutku, bezsilności albo trudnej do opisania pustki. Warto podkreślić, że nie chodzi tu o naturalne wahania nastroju, które miewa każdy. Objawy depresji uniemożliwiają funkcjonowanie w codziennym życiu na satysfakcjonującym dla nas poziomie. Zaburzenie to wpływa zarówno na psychikę, jak i ciało. I absolutnie nie ma nic wspólnego ze słabością, czy „brakiem charakteru”. To poważne zaburzenie, które wymaga czasu, odpowiedniego wsparcia i dobrze dobranej pomocy terapeutycznej. (NHS, 2023, Mayo Clinic, 2022).

Powszechność

Według szacunków WHO (World Health Organisation) na świecie na depresję cierpi około 332 milionów ludzi, co stanowi około 5,7% populacji dorosłych. Częściej na depresję chorują kobiety (6,9%), niż mężczyźni (4,6%), choć różnica ta nie zawsze jest widoczna na „pierwszy rzut oka”, bo wiele osób długo nie szuka specjalistycznej pomocy. Badania przeprowadzane w Stanach Zjednoczonych pokazują, że 21 milionów dorosłych (8,3% całej populacji) miało przynajmniej jeden epizod depresyjny w swoim życiu, jednak realna liczba może być wyższa, bo nie każdy epizod zostaje zgłoszony lub zdiagnozowany (World Health Organization, 2025, Brody & Hughes, 2025, National Institute of Mental Health [NIMH], n.d.).

Depresja stanowi coraz wyraźniejszy problem zdrowotny w Polsce. Oficjalne statystyki mówią, że w 2023 roku świadczenia medyczne z tą diagnozą otrzymało ponad 808 tysięcy osób. Szacunki epidemiologiczne są jednak znacznie mniej optymistyczne. Według nich z depresją zmaga się około 1,2 miliona Polaków. Najnowsze badania pokazują jeszcze bardziej alarmujące liczby.Szacuje się, że co najmniej 25,8% dorosłych Polaków wykazuje objawy depresji, co przekłada się na ponad 7,5 miliona osób z objawami łagodnymi i ponad 2,7 miliona z objawami umiarkowanymi lub w większym nasileniu.

Skąd tak duża różnica między liczbą diagnoz a liczbą osób faktycznie zmagających się z depresją? Przyczyn może być wiele. Jedną z nich może być fakt, że stygmatyzacja zaburzeń psychicznych sprawia, że wiele osób unika wizyty u psychiatry lub psychologa. W wyniku tego część z osób doświadczających depresji nie otrzymuje diagnozy, mimo że doświadcza pełnego spektrum objawów.

Światowa Organizacja Zdrowia od lat alarmuje, że depresja stanie się jednym z kluczowych problemów zdrowia publicznego. Według prognoz już w 2030 roku ma być najczęściej występującą chorobą na świecie (Statista, n.d., Wójtowicz, 2025, Brańska, 2025, Toczyski & Feliksiak, 2024).

Kto choruje najczęściej i w jakim wieku?

Depresja nie jest zaburzeniem przypisanym do konkretnego etapu życia. Może pojawić się zarówno u nastolatka, jak i u osoby od dawna aktywnej zawodowo, choć w każdej grupie wiekowej może przybierać różne formy. Najwyższy odsetek nowych przypadków obserwuje się u młodych dorosłych w wieku 18-25 lat. W tej grupie aż 18,6% spełnia kryteria rozpoznania depresji. Jeszcze wyraźniej widać to wśród nastolatków: epizodu depresyjnego doświadcza 19,2% młodych osób w wieku 12-19 lat. W praktyce klinicznej oznacza to, że często pierwsze poważniejsze kryzysy psychiczne pojawiają się jeszcze przed wejściem w dorosłość. Co ciekawe, częstość występowania depresji stopniowo spada wraz z wiekiem. Nie oznacza to jednak, że depresja wśród osób w podeszłym wieku nie występuje, lub „mija” samoistnie. W tej grupie wiekowej częściej przybiera ona mniej typowe formy, bywa maskowana przez choroby somatyczne lub mylona z naturalnymi zmianami związanymi ze starzeniem.

Istotną rolę odgrywają również różnice płciowe. Przed okresem pokwitania częstość depresji jest podobna u dziewcząt i chłopców, a niekiedy nawet nieco wyższa u chłopców. Po rozpoczęciu dojrzewania propozycje odwracają się i to kobiety stają się wyraźnie bardziej narażone. W literaturze wskazuje się, że różnica ta może wynikać m.in. z wpływu zmian hormonalnych, zwłaszcza wahań poziomu estrogenów, ale także z czynników psychospołecznych (Brody & Hughes, 2025, NIMH, n.d., Kessler et al., 2010, Brody & Hughes, 2025, Albert, 2015)

Genetyczna czy środowiskowa?

Depresja jest wynikiem złożonej interakcji między genami a środowiskiem. Badania bliźniąt pokazują, że dziedziczność depresji wynosi około 37%. Oznacza to, że czynniki genetyczne odpowiadają za istotną część ryzyka, choć nie determinują go w całości. Wiadomo również, że osoby, których rodzice przeszli epizod dużej depresji, są obciążone 2-4 razy wyższym ryzykiem wystąpienia tego zaburzenia w porównaniu z populacją ogólną.

Nie oznacza to jednak, że depresja jest chorobą dziedziczoną w prosty, „mechaniczny” sposób. Geny nie przekazują samej depresji, lecz pewną podatność. Najnowsze analizy genomowe identyfikują już około 700 wariantów genetycznych związanych z depresją, obejmujących łącznie ponad 300 genów. Każdy z tych wariantów wywiera jednak bardzo niewielki wpływ. Dopiero ich kombinacja oraz interakcje z doświadczeniami życiowymi mogą prowadzić do zaburzenia.

Ogromną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Przewlekły stres, trauma, niekorzystne warunki mieszkaniowe, hałas, zanieczyszczenie powietrza czy bezrobocie istotnie zwiększają ryzyko depresji. Szczególnie narażone są osoby pracujące pod dużą presją psychologiczną. Badania pokazują, że pracownicy doświadczający wysokiego obciążenia w miejscu pracy mają aż o 75-80% większe ryzyko rozwoju depresji lub zaburzeń lękowych.

Wczesne stresory, takie jak przemoc w dzieciństwie, mogą kumulować się z genetyczną podatnością, wielokrotnie zwiększając ryzyko zaburzeń nastroju. Dodatkowo coraz więcej wskazuje na to, że epigenetyka (zmiany w ekspresji genów, niewynikające ze zmian w samej sekwencji DNA) może przenosić skutki stresu między pokoleniami, wpływając na to, jak organizm reaguje na obciążenia i jakie ma zasoby adaptacyjne (Shadrina et al., 2018, Paris Brain Institute, 2025, King’s College London, 2025, BrainsWay, n.d., MentalHealth.com, n.d., Alshaya, 2022)

Jak rozpoznać depresję?

Depresja nie jest po prostu gorszym nastrojem. To złożone zaburzenie, które wpływa na sposób myślenia, odczuwania i funkcjonowania. Jej rozpoznanie opiera się na identyfikacji charakterystycznych objawów psychologicznych, fizycznych i behawioralnych.

Objawy psychologiczne to przede wszystkim uporczywie obniżony nastrój, utrzymujące się poczucie beznadziei i niska samoocena. Osoby doświadczające depresji często zmagają się z silnym poczuciem winy, brakiem motywacji oraz trudnością w podejmowaniu nawet drobnych decyzji. Pojawia się tzw. anhedonia, czyli utrata zdolności odczuwania przyjemności z aktywności, które wcześniej cieszyły. Myślenie może stać się spowolnione, zamglone, a codzienne zadania przytłaczające.

Objawy fizyczne bywają równie dotkliwe. Należą do nich przewlekłe zmęczenie, wyraźne zaburzenia snu (ode bezsenności po nadmierną senność), zmiany apetytu lub masy ciała, spadek energii, zwiększona płaczliwość czy bóle głowy i mięśni. Wiele osób opisuje także niewyjaśnione dolegliwości somatyczne, takie jak bóle brzucha, klatki piersiowej, czy napięcia w ciele, które nie mają jasnego medycznego źródła.

Objawy behawioralne często dotyczą funkcjonowania społecznego i zawodowego. Mogą obejmować wycofanie się z relacji, unikanie kontaktu z bliskimi, rezygnację z dotychczasowych pasji, czy zaniedbanie obowiązków domowych lub pracy. U części osób pojawia się zwiększone sięganie po alkohol lub środki uspokajające jako próba samodzielnego łagodzenia objawów (NHS, 2023, Better Health Channel, n.d.)

Diagnoza kliniczna depresji

Rozpoznanie depresji opiera się na jasno określonych kryteriach zawartych w Diagnostyczno-Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych (DSM-5). Aby postawić diagnozę dużej depresji, specjalista musi stwierdzić obecność co najmniej pięciu z dziewięciu charakterystycznych objawów utrzymujących się przez minimum dwa tygodnie i stanowiących wyraźną zmianę w stosunku do wcześniejszego funkcjonowania.

Warunkiem kluczowym jest to, że jeden z objawów musi dotyczyć obniżonego nastroju lub utraty zdolności odczuwania przyjemności. Pozostałe symptomy obejmują:

– zaburzenia snu – od bezsenności po nadmierną senność

– poczucie braku własnej wartości lub nadmiernej winy

– obniżenie energii i przewlekłe zmęczenie

– trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji

– zmiany apetytu lub masy ciała

– spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe

– nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie

Dla diagnozy istotne jest nie tylko to, jakie objawy występują, ale także jak bardzo wpływają na codziennie funkcjonowanie. Symptomy muszą powodować klinicznie znaczący dystres lub zaburzenia w życiu społecznym, zawodowym, rodzinnym. Jednocześnie konieczne jest wykluczenie innych potencjalnych przyczyn, na przykład skutków zażywania substancji, schorzeń fizycznych czy innych zaburzeń psychicznych.

Diagnoza depresji powinna być stawiana wyłącznie przez wykwalifikowanego specjalistę zdrowia psychicznego, tj. psychologa, psychiatrę, psychoterapeutę lub lekarza (Chand & Arif, 2023, McIntyre et al., 2019, NHS, 2023, Brody & Hughes, 2025)

Leczenie depresji

Leczenie depresji jest złożone i, co niezwykle ważne, powinno być zawsze dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem nasilenia objawów, historii pacjenta oraz jego preferencji.

Depresja łagodna – w przypadku łagodnych epizodów często zaleca się podejścia niefarmakologiczne jako pierwszą linię leczenia. Jest to między innymi:

– psychoterapia pod okiem doświadczonego terapeuty

– monitorowanie objawów

– metody samopomocowe

– aktywność fizyczna

Psycholog może rozpoznać depresję w ramach pełnej diagnozy psychologicznej, opierając się na wywiadzie klinicznym oraz standaryzowanych narzędziach, takich jak skale i kwestionariusze oceniające nasilenie objawów. Warto jednak pamiętać, że tylko psychiatra ma uprawnienia do przepisywania leków, kierowania na dodatkowe badania i wystawiania zwolnień lekarskich. Wizyta u psychiatry jest szczególnie wskazana wtedy, gdy objawy zaczynają realnie utrudniać codzienne życie: pojawiają się nasilone myśli samobójcze, silny lęk lub niepokój bez wyraźnej przyczyny, długotrwałe problemy ze snem czy koncentracją.

Najskuteczniejsze leczenie depresji zwykle łączy dwa podejścia: psychoterapię i farmakoterapię. Psycholog, prowadząc pacjenta, może zasugerować konsultację psychiatryczną, jeśli zauważy, że objawy mogą wymagać wsparcia farmakologicznego, tak aby terapia była możliwie najbardziej efektywna i bezpieczna (Tokarz, 2024, MindHealth, n.d., Niewińska, 2018).

Autor: mgr psychologii Julia Kuźmińska

Bibliografia

Albert, P. R. (2015). Why is depression more prevalent in women? Journal of Psychiatry & Neuroscience, 40(4), 219–221. https://doi.org/10.1503/jpn.150205

Alshaya, D. S. (2022). Genetic and epigenetic factors associated with depression: An updated overview. Saudi Journal of Biological Sciences, 29(8), 103311. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2022.103311

Better Health Channel. (n.d.). Depression. https://www.betterhealth.vic.gov.au/conditionsandtreatments/depression

BrainsWay. (n.d.). Environmental factors and depression. BrainsWay Knowledge Center. https://www.brainsway.com/knowledge-center/environmental-factors-and-depression/  

Brańska, K. (2025, 22 lutego). Diagnozę otrzymało już 1,2 mln Polaków. Często zdarza się, że choroby „nie widać”. Medonet. https://www.medonet.pl/psyche/zaburzenia-psychiczne,diagnoze-otrzymalo-1-2-mln-polakow–czesto-zdarza-sie–ze-choroby-nie-widac,artykul,08971035.html

Brody, D. J., & Hughes, J. P. (2025, kwiecień). Depression prevalence in adolescents and adults: United States, August 2021–August 2023 (NCHS Data Brief No. 527). National Center for Health Statistics. https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db527.pdf

Chand, S. P., & Arif, H. (2023, July 17). Depression. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430847/

Kessler, R. C., Birnbaum, H., Bromet, E., Hwang, I., Sampson, N., & Shahly, V. (2010). Age differences in major depression: Results from the National Comorbidity Survey Replication (NCS-R). Psychological Medicine, 40(2), 225–237. https://doi.org/10.1017/S0033291709990217

King’s College London. (2025, 14 stycznia). Global study pinpoints genes for depression across ethnicities. https://www.kcl.ac.uk/news/global-study-pinpoints-genes-for-depression-across-ethnicities

Mayo Clinic. (2022, 14 października). Depression (major depressive disorder) – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/symptoms-causes/syc-20356007

McIntyre, R. S., & inni. (2019). MDD Adult Guidelines 2019–2020. Florida Best Practice Psychotherapeutic Medication Guidelines for Adults. https://floridabhcenter.org/wp-content/uploads/2021/03/MDD_Adult-Guidelines-2019-2020.pdf  

MentalHealth.com. (n.d.). Lifestyle and depression. https://www.mentalhealth.com/library/lifestyle-and-depression

MindHealth. (n.d.). Diagnoza depresji. Retrieved December 10, 2025, from https://mindhealth.pl/diagnoza-depresji 

National Institute of Mental Health. (n.d.). Major depression. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/major-depression

NHS. (2023, 5 lipca). Symptoms – depression in adults. National Health Service. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/depression-in-adults/symptoms/

Niewińska, K. (2018, April 14). Depresja i jej leczenie — kiedy do psychiatry, a kiedy do psychologa? PsychoMedic.pl. Retrieved December 10, 2025, from https://psychomedic.pl/depresja-i-jej-leczenie-kiedy-do-psychiatry-a-kiedy-do-psychologa/

Niewińska, K. (2018, 14 kwietnia). Depresja — kto diagnozuje? W jaki sposób stawiana jest diagnoza? PsychoMedic.online. Retrieved December 10, 2025, from https://psychomedic.online/depresja-kto-diagnozuje-w-jaki-sposob-stawiana-jest-diagnoza/  

Paris Brain Institute. (2025, 12 marca). Is depression hereditary? Paris Brain Institute. https://parisbraininstitute.org/disease-files/depression/depression-hereditary

Shadrina, M., Kiseleva, I., & other authors. (2018). Genetic factors in major depression disease. PMC Article PMC6065213. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6065213/ 

Statista. (n.d.). Poland: share of people with depressive symptoms. In Statista. Retrieved December 10, 2025, from https://www.statista.com/statistics/1304136/poland-share-of-people-with-depressive-symptoms/

Toczyski, P., & Feliksiak, M. (2024). Depression can affect anyone: Report on three waves of national representative survey in Poland measured with PHQ-8. Evidence-Based Mental Health. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11918774/  

Tokarz, J. (2024, 28 czerwca). Depresja – psycholog czy psychiatra? Do jakiego lekarza się udać? SerdeczneCentrum. https://serdecznecentrum.pl/depresja-psycholog-czy-psychiatra-do-jakiego-lekarza-sie-udac/ 

World Health Organization. (2025, 29 sierpnia). Depression. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression 

Wójtowicz, P. (2025, 19 lutego). Depresja dotyka już blisko 4 mln Polaków. Konsultant krajowy: niepokoi mnie jedna rzecz. Medonet. https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-i-zaburzenia-psychiczne,depresja-dotyka-juz-blisko-4-mln-polakow–konsultant-krajowy–niepokoi-mnie-jedna-rzecz,artykul,74135122.html